De begrafenis

De lama had bepaald dat begrafenis vrijdagochtend vóór zonsopgang zou moeten plaatsvinden. Om 05.30 uur haalt Yargal mij af van het appartement. We rijden langzaam naar het mortuarium.
Het is koud en we wachten met draaiende motor op de dingen die komen gaan. We zitten met z´n vieren in de auto en er wordt een uur niets gezegd. Als er eindelijk wat beweging bij het mortuarium te bespeuren valt, blijkt dat alleen de familie binnen de Lama ceremonie kan bijwonen, wij staan in de vrieskou buiten.

Geelkap lama;
Ik vang een glimp op van de in het geel geklede lama die met een belletje en nog wat attributen rond de kist loopt. De zware massieve houten kist staat open. De geur van wierook is indringend.
Na diverse rituelen mogen de mensen die buiten staan drie keer rond de kist lopen.
Mr. Sed ligt er vredig bij, hij is zoals ik hem gekend heb en ziet er eigenlijk niet ouder uit dan toen ik hem twee jaar geleden voor het laatst gezien heb. Z´n hoofd is helemaal omwikkeld met khadags (heilige blauwe zijden doeken). Alleen zijn gelaat is zichtbaar. De kist wordt in een minibus gedragen door de naaste familie, zo te zien is de kist loodzwaar.

Koud, koud;
In colonne van zo´n dertig auto´s, met knipperlichten aan, rijden we naar het kerkhof hoog op een heuvel juist buiten de stad. Omdat Mr. Sed een hoge militair en ook minister is geweest, krijgt hij een graf op het VIP terrein van de begraafplaats.
Het gat is heel keurig netjes rechthoekig gegraven, heel bijzonder voor in Mongolië. Ik verbaas me erover dat het graf minder dan één meter diep is. Het vriest circa 8 graden. De lama heeft heel dunne schoenen aan en zijn handen zijn onbedekt, omdat hij steeds een belletje moet luiden en rituele gebaren maken. De lama moet wel ijskoude handen en voeten hebben. Hij prevelt voortdurend iets wat op OOHHHMMMNIIIPATMAAHUM lijkt. Naast het graf, bij een klein altaartje wordt veel wierook verbrand. Het portret en alle medailles (wel 40) worden door een kleinzoon en kleindochter meegedragen.

Boze geesten;
De kist wordt naast het graf opgebaard en gaat weer open. In een rijtje achter elkaar aan lopen we driemaal om de kist, met de klok mee. Iedereen gaat dicht naast de kist staan en de oudste zoon, Bayarbaatar, probeert een laatste afscheidsbrief voor te lezen, de woorden verstikken in heftig snikken. Het wordt nu iedereen te kwaad en overal om me heen barsten vooral de vrouwen in huilen uit.
Het kladje met daarop de tekst van Bayarbaatar wordt onder het hoofd van de overledene gelegd. Ook de andere familieleden stoppen allerhande briefjes en dingetjes (ook geld) in de kist. Onderwijl zorgt de lama ervoor met veel wierook dat de boze geesten wegblijven. De geesten spelen sowieso nog steeds een erg belangrijke rol in het leven van de meeste Mongolen. Naara en ook Tuul gingen bijvoorbeeld niet mee naar de begrafenis, omdat moeders met kinderen onder één jaar oud erg vatbaar zijn voor boze geesten.
Natuurlijk proces;
Als laatste kusten de zonen en dochter van Mr. Sed zijn voorhoofd, vervolgens werd het gezicht van de overledene verder in Khadags ingepakt en werd de kist gesloten. De lama prevelde voortdurend gebeden en hield de wierook in de gaten. Niemand bleek echt de regie te hebben, alles leek in een vanzelfsprekende volgorde gedaan te worden zoals het gedaan dient te worden. Er wordt niet gesproken en zelfs alle mobieltjes staan uit!
Hierna werd de kist met draagbanden in het graf neergelaten. Opnieuw lopen we in een lange rij driemaal om de kist en gooien een schepje of handje vol zand aan de zijkant van de kist. Hierna wordt het graf door de familie en andere aanwezigen vol met zand geschept en aangestampt. Vervolgens kwam er een vrachtwagentje met sintels (as van kolen) waarmee het graf wordt afgedekt in een soort van piramide vorm. Op de as worden vervolgens door alle omstanders grote rivierstenen gelegd. Vervolgens werd er een loodzware zwarte grafsteen met gouden inscripties boven het graf geplaatst. Het overgebleven zand en alle andere attributen werden op het vrachtwagentje geladen en afgevoerd. Het graf ligt er netjes bij en is klaar.

verkleumt;
Helemaal verkleumt, vooral mijn voeten zijn ondanks dubbele sokken door en door koud, gaan we snel naar de auto en rijden het kerkhof af. Bij de rand van het kerkhof stapt iedereen uit, krijgt een groot suikerklontje en met een soort melkthee word je geacht je handen te wassen. De geesten blijven op deze wijze achter op het kerkhof.   
De hele ceremonie bij het graf heeft bijna anderhalf uur geduurd.

Addie